Ενάντια σε κάθε μορφή εθνικισμού

Η μοναδική προοπτική είναι ο διεθνής ταξικός αγώνας

Η φετινή Πρωτομαγιά πέφτει κοντά στην 70ή επέτειο από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Στις 8 Μαΐου 1945 στη Δυτική Ευρώπη και στις 9 Μαΐου στην Ανατολική πραγματοποιήθηκαν χαρμόσυνες εορταστικές εκδηλώσεις στις οποίες συμμετείχαν όσοι επέζησαν από αυτό το μακελειό που κράτησε έξι χρόνια και στοίχισε τη ζωή σε 100 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Παρά το γεγονός ότι από την περίοδο 1939-1945 δεν έχει υπάρξει γενικευμένη ανάφλεξη της ίδιας κλίμακας, εντούτοις από τότε μέχρι σήμερα ο κόσμος δεν έχει ζήσει έκτοτε ούτε μια ειρηνική στιγμή. (1) Κατά την περίοδο της μεταπολεμικής οικονομικής άνθησης, ο ανταγωνισμός των δύο ιμπεριαλιστικών υπερδυνάμεων, που αναδείχθηκαν νικητές του πολέμου, πήρε την μορφή της διεξαγωγής μεταξύ τους πολεμικών αναμετρήσεων δια αντιπροσώπων, όπως στην Κορέα, το Βιετνάμ, την Αγκόλα κ.ά., δίχως αυτός να μετατραπεί σε έναν νέο παγκόσμιο πόλεμο. Ακόμη και η κρίση των πυραύλων της Κούβας (1962) δεν βρήκε καμία πλευρά έτοιμη να βυθίσει την ανθρωπότητα στην καταστροφή. Ωστόσο, τότε βρισκόμασταν ακόμη στην περίοδο της μεταπολεμικής άνθισης.

Σήμερα η κατάσταση έχει αλλάξει. Το τέλος της μεταπολεμικής άνθησης, το 1973, έκανε φανερή την επιστροφή της περιοδικής κρίσης του καπιταλισμού. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα την εκδήλωση αυξανόμενων εντάσεων και την περαιτέρω όξυνση της κούρσας των εξοπλισμών τη δεκαετία του 1980. Τούτο οδήγησε στην οικονομική κατάρρευση της ΕΣΣΔ, που δαπανούσε το 25% του ΑΕΠ της στη συντήρηση μιας κούρσας εξοπλισμών που δεν μπορούσε να αντέξει. Η κατάρρευση αυτή δεν σηματοδότησε ασφαλώς το «τέλος της ιστορίας» - γιατί η «ιστορία» δεν σταματάει ποτέ - αλλά τις απαρχές της αμερικανικής ύβρεως. Οι πόλεμοι που εξαπέλυσε μονομερώς η ίδια, και με την βοήθεια των συμμάχων της, στη Μέση Ανατολή ως εκδήλωση της αλαζονείας της δρέπουν σήμερα τους καρπούς τους στις ολοένα πιο βάναυσες και πιο σκληρές συγκρούσεις που εξαπλώνονται ανά τον κόσμο, από τη Συρία και το Ιράκ μέχρι τη Λιβύη και την Υεμένη, καθώς και σε μεγάλο μέρος της Αφρικής βορείως του Κονγκό. Η κατάσταση επιδεινώθηκε μετά την κατάρρευση των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών το 2008 και τις επακόλουθες πολιτικές λιτότητας που επιβλήθηκαν στους λαούς ανά τον κόσμο· γεγονός το οποίο, με τη σειρά του, προκάλεσε την εκδήλωση κινημάτων κατά της λιτότητας, τα οποία κορυφώθηκαν με την Αραβική Άνοιξη το 2011. Το αποτέλεσμα της μεταψυχροπολεμικής εποχής δεν ήταν η νίκη της «δημοκρατίας», όπως ισχυρίζονταν αρχικώς οι δυτικοί ιμπεριαλιστές, αλλά η αύξηση των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών που σπαράσσουν πολλές από αυτές τις χώρες. Εκατομμύρια άνθρωποι που σ’ αυτούς τους πολέμους δεν θέλησαν να πάρουν το μέρος κανενός εκδιώχθηκαν από τις εστίες τους, τραυματίστηκαν, έπεσαν θύματα βιασμού ή οι θάνατοί τους θεωρήθηκαν ως «παράπλευρες απώλειες».

Οι κυρίαρχες τάξεις ανά τον κόσμο καμώνονται πως αποδοκιμάζουν ηθικά τις εχθροπραξίες (όταν φυσικά σε αυτές εμπλέκονται άλλοι κρατούντες), ενώ για πολλές από αυτές ισχυρίζονται ότι πρόκειται για «ειρηνευτικές επιχειρήσεις». Στην καλύτερη περίπτωση αυτές μπορεί να καταλήξουν σε κάποια εκεχειρία, αλλά οι πόλεμοι καλά κρατούν και αυξάνονται σε αριθμό. Κάθε χρόνο πληθαίνουν σε όλο τον κόσμο τα μέρη από τα οποία άνθρωποι εγκαταλείπουν τις εστίες τους. Και ποια είναι η τύχη που τους περιμένει; Παίρνουν μέρος σε πραγματικούς «Αγώνες Πείνας» (2) διασχίζουν ερήμους με στόχο να φθάσουν στις ακτές και στη συνέχεια εναποθέτουν τις αποταμιεύσεις και την ίδια τους τη ζωή σε δουλεμπόρους και επιβιβάζονται σε βάρκες και σαπιοκάραβα στην προσπάθειά τους να φτάσουν στον «πλούσιο» (για κάποιους) βορρά. Το «έπαθλο» που περιμένει τους «νικητές» αυτών των «αγώνων» είναι μια χαμηλά αμειβόμενη, επισφαλής διαβίωση και οι ρατσιστικές επιθέσεις. Οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις που ευθύνονται για τη δυστυχία όλων αυτών των ανθρώπων όχι μόνο δεν βάζουν τέλος στη λεηλασία και στον βομβαρδισμό των χωρών τους, αλλά επιπλέον κάνουν τη ζωή δυσκολότερη για όσους θελήσουν να φύγουν από αυτές με προορισμό τους τον βορρά.

Ποιος μπορεί να αμφιβάλει ότι όλη η παραπάνω περιγραφή δεν είναι παρά η εικόνα ενός παγκόσμιου συστήματος που βρίσκεται σε κρίση; Ο καπιταλισμός έχει μεν διαμορφώσει τη δυνατότητα για την δημιουργία ενός κόσμου αφθονίας, εξακολουθεί όμως να προξενεί τη δυστυχία σε εκατομμύρια, αν όχι δισεκατομμύρια, ανθρώπους. Η βασική αιτία εδράζεται στους νόμους της καπιταλιστικής παραγωγής. Οι ίδιοι νόμοι που διέπουν τον καπιταλισμό είναι εκείνοι που προκαλούν και τις κρίσεις του. Ο νόμος της πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους ωθεί συνεχώς τον καπιταλισμό να αναπτύσσεται διαρκώς· διαφορετικά το σύστημα από την ίδια την φύση του είναι προορισμένο να σβήσει. (3) Όταν το ποσοστό του κέρδους δεν είναι πλέον αρκετό για να ενθαρρύνει τις επενδύσεις η κρίση ξεκινά. Αυτό συνέβη πριν από τον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι πόλεμοι προκάλεσαν μαζική υποτίμηση του κεφαλαίου, η οποία επέτρεψε την επανεκκίνηση ενός νέου γύρου συσσώρευσης του κεφαλαίου. Η καταστροφή του κεφαλαίου κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου ήταν τόσο μεγάλη που προκάλεσε την μεγαλύτερη άνθηση στην μεταπολεμική καπιταλιστική ιστορία. Όμως αυτή έλαβε τέλος στις αρχές του της δεκαετίας του ‘70. Από τότε έχουμε να κάνουμε με ένα σύστημα που βρίσκεται σε δεινή θέση και απεργάζεται διαρκώς τρόπους για να εξακολουθεί να λειτουργεί. Μέχρι στιγμής τα καπιταλιστικά κράτη τα έχουν καταφέρει να διατηρήσουν την κρίση υπό σχετικό έλεγχο. Η προσπάθειά τους αυτή κορυφώθηκε με τη μαζική διάσωση των τραπεζών οι οποίες είχαν καταρρεύσει λόγω του μύθου της δημιουργίας χρήματος από το τίποτα. Με τη διάσωσή τους το δημόσιο χρέος αυξήθηκε σε επίπεδα που είναι αδύνατο να μπορέσει ποτέ να αποπληρωθεί, αλλά από την άλλη μεριά οι δαπάνες για μισθούς και κοινωνική πρόνοια έχουν μειωθεί προκειμένου να τηρηθεί η χρηματοπιστωτική ορθοδοξία. Τα καπιταλιστικά κράτη δεν έχουν καμία πραγματική λύση για αυτή την κρίση, αλλά ωστόσο την αντιμετωπίζουν με συνέπεια κλιμακώνοντας παντού τον ταξικό πόλεμο εναντίον των εργαζομένων.

Η κλιμάκωση αυτή προσλαμβάνει τόσο υλικές όσο και ιδεολογικές μορφές. Από τη μια μεριά οι δαπάνες για την υγεία και την κοινωνική ασφάλιση έχουν μειωθεί και η μόνη εναλλακτική λύση είναι δουλειές με χαμηλότερους μισθούς, συμβάσεις «μηδενικού ωραρίου» (4) και χωρίς ασφαλιστική κάλυψη. Από την άλλη συνοδεύεται από την προπαγάνδα που εξαπολύουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης κατηγορώντας τους «ξένους» ότι αυτοί φταίνε, είτε πρόκειται για τους μετανάστες που «μας παίρνουν τις δουλειές» είτε για κάποια ξένη κυβέρνηση που με τα βρώμικα κόλπα της αποτελεί την αιτία του όλου προβλήματος. Παντού αρχίζουν να αναδεικνύονται κόμματα όπως το Εθνικό Μέτωπο στη Γαλλία, το Κόμμα Ανεξαρτησίας (UKIP) στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Jobbik στην Ουγγαρία, η ιταλική Λέγκα του Βορρά, η Εναλλακτική Λύση για τη Γερμανία (AfD) και το κίνημα Pegida στη Γερμανία. Όλα τους προσπαθούν να επωφεληθούν από την οικονομική κρίση για να προωθήσουν την αντιδραστική τους ατζέντα. Αυτά τα ρατσιστικά και εθνικιστικά κόμματα στηρίζουν την δημαγωγία τους στον φόβο, ωστόσο αυτό δεν είναι τίποτα αν συγκριθούν με τα κυρίαρχα καπιταλιστικά κόμματα, τόσο της δεξιάς όσο και της αριστεράς που τον χρησιμοποιούν για να αποσπάσουν την προσοχή μας από την πραγματική αιτία της δυστυχίας μας, δηλαδή την καπιταλιστική κρίση. Ο δικός τους εθνικισμός είναι πιο επικίνδυνος γιατί παρέχει την δικαιολογία για την συμμετοχή σε ιμπεριαλιστικούς πολέμους και επεμβάσεις. Στην Ουκρανία οι λαϊκές μάζες είναι θύματα δύο αντιδραστικών μερίδων που ενεργούν ως αντιπρόσωποι έξωθεν δυνάμεων. Η φιλοαμερικανική και φιλοευρωπαϊκή κυβέρνηση του Κιέβου επικαλείται την παράδοση ενός πραγματικού μακελάρη όπως ο Στεπάν Μπαντέρα (5) και του «αγώνα για την εθνική ανεξαρτησία». Στην Ανατολική Ουκρανία η εθνικιστική προπαγάνδα ενάντια των «φασιστών» του Κιέβου επικαλείται τον «αντιφασιστικό» αγώνα κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο ίδιος ο Πούτιν αναμένεται να απευθύνει χαιρετισμό στην παρέλαση που θα πραγματοποιηθεί στη Μόσχα στις 9 Μαΐου, προς τιμήν της επετείου της Νίκης στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (ή τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο, όπως ονομάστηκε επί Στάλιν). Μέχρι στιγμής κανένας εκ των μεγάλων ηγετών της Δύσης δεν έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον να παρευρεθεί στον εορτασμό.

Η παγκόσμια καπιταλιστική οικονομική κρίση έχει αυξήσει την ιμπεριαλιστική αντιπαλότητα, όπως βλέπουμε σήμερα. Ο απεγνωσμένος ανταγωνισμός για τους ενεργειακούς πόρους, τα στρατηγικά και οικονομικά πλεονεκτήματα και κάθε είδους κατάκτηση που μπορεί να ανακουφίσει από την πίεση κάθε εθνική οικονομία είναι εκείνος που βρίσκεται πίσω από τους ολοένα και πιο βάρβαρους πολέμους της εποχής μας. Υπό τον καπιταλισμό δεν νοείται συνολική διαγραφή χρέους. Όλες οι καπιταλιστικές δυνάμεις θα επιθυμούσαν την υποτίμηση του κεφαλαίου αλλά όχι φυσικά του δικού τους. Ο δρόμος για έναν μελλοντικό γενικευμένο ιμπεριαλιστικό πόλεμο δεν είναι κλειστός.

Αλλά ούτε και ο πόλεμος αποτελεί εναλλακτική λύση. Η εργατική τάξη δεν έχει πατρίδα. Είμαστε, και ήμασταν ανέκαθεν, μια τάξη μεταναστών. Είμαστε η δύναμη εκείνη που μπορεί να καταπολεμήσει τη λιτότητα, τον εθνικισμό και την πορεία του καπιταλισμού προς τον παγκόσμιο πόλεμο. Κι αυτό όχι επειδή είμαστε κάτοχοι κάποιων μαγικών αρετών, αλλά επειδή είμαστε η μόνη τάξη που παράγει τον κοινωνικό πλούτο και διαθέτει την συλλογική δύναμη να αντιμετωπίσει τον καπιταλισμό σε διεθνή κλίμακα και να τον νικήσει. Ίσως να μην είναι και τόσο φανερό, αλλά η ανθρωπότητα πλησιάζει προς ένα αποφασιστικό σταυροδρόμι. Ή θα ακολουθήσουμε τη λογική του καπιταλισμού προς την κατεύθυνση όλο και περισσότερων εχθροπραξιών και της οικολογικής καταστροφικής υπερεκμετάλλευσης του πλανήτη ή θα προχωρήσουμε προς την ανασύσταση της κοινωνίας εκ νέου, με βάση την κοινοκτημοσύνη των πόρων του πλανήτη. Αυτό το σύστημα το ονομάζουμε κομμουνισμό· ωστόσο δεν έχει τίποτα κοινό με τον κρατικό καπιταλισμό της πάλαι ποτέ ΕΣΣΔ. Πρόκειται για μια κοινωνία χωρίς κράτη, χωρίς σύνορα, χωρίς χρήμα και χωρίς πολέμους· μια κοινωνία που λειτουργεί με βάση την αρχή «από τον καθένα σύμφωνα με τις ικανότητές του στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του». Οπωσδήποτε δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί ως δια μαγείας. Θα πρέπει πρώτα αντιπαλέψουμε τη λιτότητα, αλλά αυτό αποτελεί μονάχα ένα πρώτο βήμα για να αντιπαλέψουμε οτιδήποτε μας επιφυλάσσει ο καπιταλισμός. Στην πορεία αυτής της μακράς διαδικασίας πρέπει να δημιουργήσουμε τα δικά μας αυτόνομα όργανα, όπως απεργιακές επιτροπές, συνελεύσεις έξω και ενάντια στα συνδικάτα, που θα επιτρέπουν τη μέγιστη συμμετοχή όλων των εργαζομένων και θα απαρτίζονται από ανακλητούς εκπροσώπους που θα λογοδοτούν άμεσα στη συνέλευση. Πάνω απ’ όλα αποτελεί καθήκον της επαναστατικής πολιτικής μειονότητας να πλαισιώσει την εναλλακτική λύση με ένα πολιτικό πρόγραμμα, να εμπνεύσει και να συνενώσει την πλειονότητα των εργαζομένων και σε τελική ανάλυση να δημιουργήσει μια πολιτική οργάνωση ικανή να διαδώσει το εν λόγω πρόγραμμα και να οδηγήσει στην κατάληψη της εξουσίας. Αυτό το κόμμα δεν θα είναι μια «κυβέρνηση εν αναμονή». Δεν θα έχει έδρα σε κάποια χώρα. Θα είναι διεθνές και διεθνιστικό και θα ενεργεί ως συντονιστής όλων εκείνων που επιδιώκουν να δώσουν τέλος στην καπιταλιστική δυστυχία. Στόχος μας είναι να είμαστε μέρος αυτής της διαδικασίας.

Ελάτε μαζί μας.

-- Διεθνιστική Κομμουνιστική Τάση (Internationalist Communist Tendency) _ Ανακοίνωση για την Πρωτομαγιά 2015

(1) Σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών του Λονδίνου (IISS), από το 1945 έως το 2000 έλαβαν χώρα 188 επεισόδια ένοπλης σύγκρουσης που κάλυψαν ολόκληρο τον κόσμο και ενέπλεξαν 90 χώρες με 22.456.000 θύματα. (Σ.τ.Μ.)

(2) «Αγώνες Πείνας» (αγγλικά: The Hunger Games) είναι ο τίτλος αμερικανικής ταινίας επιστημονικής φαντασίας. Η ιστορία λαμβάνει χώρα σε έναν φανταστικό κόσμο απόλυτης δυστυχίας όπου πραγματοποιούνται οι «Αγώνες Πείνας», ένα τηλεοπτικό ετήσιο γεγονός στο οποίο οι συμμετέχοντες είναι αναγκασμένοι να αγωνιστούν μέχρι θανάτου έως ότου αναδειχθεί νικητής αυτός που τελικώς θα επιβιώσει. (Σ.τ.Μ.)

(3) «Η αστική τάξη δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς να επαναστατικοποιεί διαρκώς τα εργαλεία της παραγωγής, συνεπώς τις σχέσεις παραγωγής, συνεπώς όλες τις κοινωνικές σχέσεις. Αντιθέτως, η αμετάβλητη διατήρηση του παλιού τρόπου παραγωγής ήταν ο πρώτος όρος ύπαρξης όλων των προηγούμενων βιομηχανικών τάξεων. Η διαρκής ανατροπή της παραγωγής, ο αδιάκοπος, συγκλονισμός όλων των κοινωνικών καταστάσεων, η αιώνια ανασφάλεια και κίνηση διακρίνει την αστική εποχή από όλες τις προηγούμενες». (Karl Marx-Friedrich Engels, Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος, παρατίθεται στο Karl Marx, «Κείμενα από τη δεκαετία του 1840-Μια ανθολογία», σ. 479, μτφ. Θανάσης Γκιούρας, εκδόσεις ΚΨΜ, Αθήνα, 2014). (Σ.τ.Μ.)

(4) Συμβάσεις μηδενικού ωραρίου (zero hour contracts): Συμβάσεις εργασίας δίχως σταθερό ωράριο και εγγυημένο μισθό, βάσει των οποίων ο εργαζόμενος οφείλει να εργάζεται όποτε και όσο επιθυμεί ο εργοδότης και να αμείβεται αναλόγως. Πρόκειται για την πρόσφατη και ελαστικότερη μορφή απασχόλησης, Ήδη περισσότερο από ένα εκατομμύριο Βρετανοί εργάζονται υπό αυτό το καθεστώς. (Σ.τ.Μ.)

(5) Ο Στεπάν Αντρίγιοβιτς Μπαντέρα (Степан Андрійович Бандера, 1909 – 1959) ήταν Ουκρανός αντικομμουνιστής, πολιτικός ηγέτης, ιδεολόγος και θεωρητικός του ουκρανικού εθνικισμού. (Σ.τ.Μ.)